Το Μνημείο

Το Απολιθωμένο Δάσος Λέσβου, αποτελεί ένα απολιθωμένο δασικό οικοσύστημα που περιλαμβάνει εκατοντάδες ιστάμενους και κατακείμενους απολιθωμένους κορμούς δένδρων τα οποία σκεπάσθηκαν από ηφαιστειακά υλικά και απολιθώθηκαν στη θέση τους πριν από 20 εκατομμύρια χρόνια. Μέσα σε στρώματα ηφαιστειακής στάχτης  αποκαλύπτονται τμήματα κορμών, κλαδιά, ρίζες, καρποί και φύλλα δένδρων καθώς και απολιθωμένα οστά ζώων. Σημαντικές απολιθωματοφόρες περιοχές συναντώνται επίσης στην παράκτια ζώνη αλλά και στην θαλάσσια περιοχή δυτικά της Λέσβου. Στην περιοχή του απολιθωμένου δάσους συναντώνται επίσης εντυπωσιακοί ηφαιστειακοί γεώτοποι, που μαρτυρούν την έντονη ηφαιστειακή δραστηριότητα κατά το παρελθόν. Θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί παράθυρο στην γεωιστορική εξέλιξη της περιοχής του Αιγαίου τα τελευταία 20.000.000 χρόνια. Με  Προεδρικό Διάταγμα (ΠΔ 433/1985) ανακηρύχθηκε διατηρητέο μνημείο της φύσης. Το 2004 εντάχθηκε στο Παγκόσμιο Δίκτυο Γεωπάρκων της UNESCO, ενώ αποτελεί ιδρυτικό μέλος του Ευρωπαϊκού Δικτύου Γεωπάρκων από το 2000.

Η περιοχή «Δυτική Χερσόνησος Λέσβου - Απολιθωμένο Δάσος» περιλαμβάνεται στον κατάλογο των περιοχών κοινοτικής σημασίας για την προστασία της φύσης, γνωστό ως Δίκτυο «Natura 2000» της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην περιοχή διακρίνονται τρεις σημαντικές οικολογικές ενότητες, τη δυτική χερσαία ζώνη που περικλείει την έκταση του Απολιθωμένου δάσους με τα σχηματιζόμενα μικροπεριβάλλοντα που φιλοξενούν σπάνια και πολλές φορές απειλούμενα είδη φυτών και ζώων, ένα σημαντικό θαλάσσιο τμήμα γύρω από την βραχονησίδα Νησιώπη ή Μεγαλονήσι, και το πευκοδάσος Πτερούντας - Παρακοίλων στο οποίο συναντώνται το μοναδικό στην Ελλάδα Ροδόδεντρο (Rhododedron luteum).

Η πλούσια πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής του Απολιθωμένου Δάσους περιλαμβάνει δύο από τις έξι αρχαίες πόλεις της Λέσβου, την Άντισσα – γενέθλια πόλη του μουσικού και ποιητή Τέρπανδρου και την Ερεσό – γενέθλια πόλη της ποιήτριας Σαπφώς και του μεγάλου φιλοσόφου Θεόφραστου, ο οποίος θεωρείται ο πατέρας της σύγχρονης οικολογίας. Η ακρόπολη της Ερεσού, η παλαιοχριστιανική βασιλική του αγίου Ανδρέα, η μονή Υψηλού, η μονή Περιβολής, η μονή Πιθαρίου, το κάστρο Σιγρίου είναι μερικά από τα πιο σημαντικά μνημεία της περιοχής. Στην περιοχή καταγράφονται πολλά ακόμη μνημεία της λαϊκής αρχιτεκτονικής όπως γεφύρια, υδρόμυλοι, παραδοσιακά ελαιοτριβεία αλλά και ξηρολιθικές αγροτικές κατασκευές που μαρτυρούν την μακρόχρονη παρουσία του ανθρώπου στην περιοχή, αλλά και μια ξεχωριστή λαϊκή παράδοση που παραμένει ζωντανή χάρη στις προσπάθειες και το μεράκι των κατοίκων.